Бир йили Грецияда инқирозга қарши чоралар бўйича қандайдир қонун қабул қилиниши керак эди. Депутатлар ушбу қонунни қўллаб овоз беришса ЕИ ёки ХВЖ Грецияга молиявий ёрдам беради, лекин бюджет бўйича жиддий иқтисод қилишга тўғри келади ва бу халққа ёқмайди ҳамда депутатнинг кейинги чақириқда қолмаслиги аниқ бўлади. Овоз беришмаса кредит йўқ, давлатга қийин, лекин депутат яна депутатликка сайланиши мумкин. Танлаш ҳуқуқи ўзида. Овоз бериш жараёнида ҳар бир депутатнинг қарори эълон қилиб турилган

«Буларнинг неваралари бизни роса сўкади-да»

Семён, милтиғингни қараб қўй, яқин орада хужумга ўтамиз.
– Буларнинг неваралари бизни роса сўкади-да…
– Э нималар деяпсан, бизга хали ёдгорлик ўрнатишади!
– Эсинг жойидами, Ваня?
– Бу саволни уларга бериш керак…

Қўрқиб уйғониб кетдим.

Бир китобда ўқиганим, ўтмишнинг қонли кунлари кўз олдимдан бирма-бир ўта бошлади…

1864 йилнинг 1 октябри, содда, хокисор, сиёсатдан, «катта ишлар»дан бехабар аҳоли кундалик ишларини қилиб юрибди. Бирдан ғалоғовур кўтарилди – ўрислар Дарвишак қопқа деган жойга етиб келибди, хали замон хужумга ўтадиганга ўхшайди. 1864 йилнинг 2 октябрида эрталабдан жанг бошланди, аниқроғи ҳар икки томон ўртасида тўплардан ўқлар узилди. Муҳаммад Солиҳ Тошкандий шундай ёзган: «Бу вақтда Эшонқули додхоҳ мадрасаси талабалари, хусусан эшон Шарифхўжа Офоқхўжа ўғли, эшон Ҳожихон Солиҳҳожи юзбоши ўғли, Саъид Аҳрорхўжа Сотиболдихўжа ўғли, пичоқчи уста Содиқ Назар, ўратепалик Хидирназар заргарнинг укаси ва бошқа зиёли вакиллари «ғазотни ва бу шарафли урушни Қуръон, тафсир ва ҳадислардан олинган сўзлар билан исботлаб, ҳаммани ғазотга ва урушга чорлади. Уларнинг ўзлари ҳам Қўқон дарвозасига бориб тўпчиларга қўшилиб ўқ жойлашда ва отишда қатнашдилар».

Генерал Черняев 12 замбаракдан шаҳарни ўққа тутди. Аммо тадбирлари иш бермай, мағлубиятга учраб, 4 октябрда Чимкентга қайтиб кетишга мажбур бўлди.

1865 йил, Черняев бу сафар сув манбаини эгаллаш орқали шаҳарни ўзига тобе қилишни режалаштириб, Тошкентдан 25 чақирим шимоли-шарқда, Чирчиқ дарёсининг чап қирғоғида жойлашган Ниёзбек қалъасига юриш қилади. Икки кунлик мудофаа жангларидан сўнг 1865 йилнинг 29 апрелида Ниёзбек қалъаси таслим бўлади. Бу ерда Черняев хоинлар маслаҳати билан Бўз-сув тўғонини бузиб, уни Чирчиқ сувига буриб, Тошкент шаҳрини сувдан маҳрум қилди. Бу билан у аҳолининг қаршилигини синдирмоқчи ва шаҳарни таслим бўлишга мажбур қилмоқчи эди. 8 май санасида хоинлар ёрдамида шаҳарни осон эгаллашни режалаштирган генералнинг режаларини шерюрак Мулла Алимқул бошчилигидаги аскарларнинг Тошкентга келиши бузиб юборади. Тошкент мудофаасини ўз қўлига олган Мулла Алимқул 9 май эрта тонгда 7 минг киши билан шаҳардан чиқиб руслар лагерига ҳужум уюштиради, аммо жангда Мулла Алимқул оғир яраланади ва ҳимоячилар шаҳарга чекинишга мажбур бўладилар. Мулла Алимқулнинг вафоти нафақат Тошкентда, балки бутун хонликда тушкунлик уйғотади…ўраб олинган шаҳар аҳли сувсизлик ва очликдан оғир аҳволда қолади…ва Черняев Тошкентни очиқ жанг билан истило қилишга қарор қилади.

Черняев ҳужумни 14 инчидан 15 июнга ўтар кечаси шаҳарнинг Камолон дарвозасидан бошлашга қарор қилади – эй, воҳ, ахир бу ўша жойку?! – ва тунда ҳужум бошлананади. Шаҳар атрофи қалин боғлар билан қуршалганлиги боис ҳимоячилар душманни шаҳар деворларига нарвонлар билан яқинлашгунига қадар пайқамай қоладилар. Руҳоний Малов қўлида хоч ушлаганча босқинчиларни руҳлантириб олдинда боради. Мудофаачилар қаршилигини синдириб душман Камолон дарвозасидан шаҳарга бостириб киради…

Ортиқ кўзимни юмиб туролмадим, ҳа, эълон қилинмаган уруш билан шаҳар босиб олинди. Қўққисдан бўлган хужум, хоинликлар, адолатсизлик, илмсизлик каби жуда кўп сабаблар шаҳарни ғайридинларга ўтишига олиб келди. «Бизлар воқеа ва ҳодисаларни бекитмасдан маълум қиламизки, Тошкентдан Оқмасжидгача ва бу ердан Fулжагача бўлган шаҳар ва қалъалар Тошкентга қарар эди. Бу жойларни рус аскарлари уруш ва талаш билан қўлларига киргиздилар. Уруш тўсатдан, муҳлатсиз ва сўзсиз олиб борилди. Тошкент шаҳри зулҳижжа ойининг ярмидан бошлаб сафар ойининг 12-кунигача, яъни 42 кун давомида сувсиз, озиқ-овқатсиз қолдирилди…» деган шаҳар катталари Сибирга сургун қилинди. Улар бир кун авлодларимиз тарихий ҳақиқатни англайдилар, шаҳарни қўш-қўллаб топширмаганимизни билсинлар, деб ҳаётларини сақлаб қолиши мумкин бўлган «…фуқаро ва мамлакат тинчлиги учун тамоми ихтиёримиз ва рағбатимиз билан рус сардорлари ва аскарларини олиб келиб уларга шаҳарни топширдик», деб ёзилган ҳужжатга имзо чекмадилар. Истиқлол неъматига бир кун авлодларимиз етишади, шунда ўша даврнинг уруш олиб бориш қонунларига хилоф равишда юртимизга бостириб келганлар ҳақида ўзлари хулоса қиладилар, деган умидда тақдир битигига рози бўлиб, жонларини хатарга қўйдилар. Босқинчилар эса, ўзларини ғозий санаб, ҳалок бўлганлари шарафига ёдгорлик ўрнатадилар. Яна бу ишни уларга қаттиқ қаршилик кўрсатган камолонликлар маҳалласида амалга оширадилар. Тарихий манбаларда ёзилишича, Камолон кўчасининг ҳар икки томони 19-аср 60-йиллари охирида ҳам вайрона ҳолда сақланган.

Урушдан, очлик ва хоинликдан чарчаган шаҳар аҳолиси ёдгорлик ўрнатилишига ортиқча қаршилик кўрсатмайдилар, бунга ҳоллари ҳам йўқ эди. Умидлари – бир кун авлодларимиз ўз ерларига эга бўлганларида тарихий адолатни жойига қўядилар ва камолончилар, ўша давр шаҳар ҳимоячилари номини абадийлаштирадилар, бундай бўлмаган тақдирда ҳам, бу ёдгорлик ўз-ўзидан, қор-ёмғир сувлари билан ер юзидан йўқ бўлиб кетади.

Авлодлари эса…майли, ўша машъум кунлардан кейин яна 150 йил мустамлака бўлиб яшадилар, аммо кейин истиқлолга эришдиларку?! Нега бу мустақиллик уларнинг фикрлашида юз бермаяпти? Шаҳар истилосидан энг кўп зарар кўрган ерлик аҳолининг ярасини янгилаш учун яна қайтадан таъмир этдилар. Хўп, буни дунёвий, сиёсий, маданий ва яна аллақандай сабабларга кўра амалга оширилгани уқтирилмоқда, лекин «миллий тикланишдан миллий юксалиш»га ҳаракат қилаётган партияларимиз нега бонг урмаяпти? Мустақилликдан кейин ўша даврлар ҳақида монография, асарлар ёзатганида йиғлаган тарихчиларимиз қани?

Партия ҳақида алоҳида. Ҳиссиётларни бир четга суриб фикр қилганда ҳам, замонавий дунё сиёсатидаги миллий партиялар ҳаракатидан келиб чиқиб ҳам «миллий»нинг истилочиларга бўлган муносабатини тушуниш қийин. «Бир кун тушунармиз» – ўша «бир кун», Худо сақласин, яна кимнингдир мустамлакаси ҳисобланган кунимиз бўлмасин.

Дунё тарихида уруш қилган армияларнинг байналмилал мозорлари бор. Бунда бир-бирига уруш очган давлатлардан ҳалок бўлганлар бир мозорга қўйилади ва буни одамлар табиий қабул қилишади. Лекин қўққисдан ҳужум қилиб, қирон келтирган босқинчилар учун ҳеч қаерда ёдгорлик ўрнатилмайди, истилочилар томонидан ўрнатилган ёдгорликлар секин-аста «маҳаллийлаштирилади» ёки ўзи йўқ бўлиб кетади.

Буни бошқа осори-атиқалар билан солиштирилмайди. Бизда ҳам руслар томонидан ёки совет даврида қурилган объектлар мустамлакачилик белгиси сифатида бузиб ташланаётгани йўқ, фойдаланиляпти, таъмирланяпти ва ҳ.з. Лекин истилочилар учун ёдгорлик – бу бошқа масала, «…жуда кўп одам қурбон бўлди. Черняевнинг буйруғи билан уйлар ёндирилди, эгалари отиб ташланди, милтиқ найзаси билан санчиб ўлдирилди, бирорта ҳам ёшу қарига шафқат қилинмади» – мана шу тарихий фактларни билиб туриб ҳам…

Қудратимиз ошиб, босар-тусаримизни билмай, қўшни давлатларга кўз олайтиришни бошлаганмидик-ки, бир вақтлар шаҳарни қонга ботирган истилочилар ёдгорлигидан ибрат олиб, ўзимизни босиб олишга ҳаракат қиладиган…

Бўлар иш бўлди, объект таъмирланди, энди нима қиламиз? Бузиб ташлаш яна ўша «дунёвий, сиёсий, маданий ва яна аллақандай сабаблар»га кўра мумкин бўлмаган замонда энг камида маълумот тахтачасига «Бу ерда Тошкентга бостириб келган аскарлар ётибди» деган ёзув киритиш керакдир? Балки, ўша объект ёнида «Тошкент ҳимоячилари»га бағишланган мажмуа бунёд этилар? Билмадик… Хулоса қилиш қийин бўлган замонда яшаяпмиз…

Росаям бағрикенг халқмиз. Тўғри қарорни қабул қилишда уни нотўғри талқин қилаётганларни ўйлаб, уларни хафа қилиб қўймасмиканмиз, деб куюниб юрамиз. Улар тўғри қарордан ўзларининг нотўғри мақсадлари йўлида фойдаланишаётганини кўриб турсак ҳам тушунтираверамиз, тушунтираверамиз, яна уларнинг тилига ўтиб…

Менимча улар тушунишмаяпти, ахир қандай қилиб 150 йилдан бери қуллик қилиб келаётган халқ бирдан ўзлигига қайтмоқчи, тилини эслаб қолибдими?

Одамга ўхшаб тушунтиряпсан, бу фақат давлат органлари ходимлари учун, уларнинг аксари шундоқ ҳам ўзбек, фақат ўзини озгина унутган, шунга «калтагина хивчин» билан «ақлини киритиб қўямиз», сизлар хавотир олманг, истасангиз «старорусский»да гаплашинг… – фойдаси йўқ. «Ойижон, анави мени санаб қўйди» (мультфильмдан), «Мен зўр блогер эдимку, ҳамма мени эшитардику», деб йиғлаб юришибди.

Энг қизиғи ижтимоий тармоқлардаги бутун «давлаттилизабон»лар (миллатчи бўлиб қолишдан қўрқиб шундай ёзворишга келиб қоляпмиз) уларнинг тилида тинмай тушунтириш, уларнинг наздида эса овунтириш ишларини олиб боришмоқда.

Тўлдирилди: Дарвоқе, сурбетлик шу даражадаки, ерлик халқнинг озгина ҳам риоясини қилиш, уларнинг ҳамиятига тегмаслик учун «ҳийла ишлатиш»га ҳам ҳаракат қилишмаяпти, яъни тўғридан-тўғри «давлат органларида Пушкиннинг тилида иш юритилишига қарши бўлмайсанлар!» деган масалани олиб чиқишяпти. Масала муҳокама қилишга арзийди, қайси тарафдан, жарималар одамларнинг жонига теккан, шунга бошқа рағбатлантириш йўлларини ўйлайлик, яна бир нарсалар деса бўлади

Тарихни ўрганар эканмиз қизиқ бир ҳолатга дуч келасиз. 1917 йилдаги февраль революциясидан кейин “ўз тақдирини ўзи белгилаш” эълон қилинган ва Россия империяси мустамлакаси бўлган халқлар ўз йўлини танлашга киришган.

Финляндия ва Латвия каби давлатлар тўлиқ мустақиллик эълон қилган бир вақтда бизда мухториятга асосий урғу берилган. Айрим мақолаларда бу қуйидагича изоҳланади: «Ўша тарихий даврда жадидлар Россиядан ажралиб мустақил ривожланиш нечоқлик оғирлигини ва Туркистон қийин шароитга тушиб қолишини олдиндан кўра олишган. Чунки Туркистон Россия империяси билан ҳар томонлама иқтисодий жиҳатдан боғланган эди. Шунинг учун жадидлар Россия Федератив Демократик Республикаси билан ягона иқтисодий доирада мустақил ривожланишни кун тартибига қўйишган. Улар Туркистонга кенг ваколатли миллий-ҳудудий мухторият берилишининг тарафдори эдилар».

Мана шу ҳам катта хатолардан бўлганми дейман, яъни тўла мустақилликка ҳаракат қилинмагани

Радио ихтиро қилиниб оммалашганидаёқ газеталар келажагига шубҳа билан қаралган…

Газеталар тақдири ҳақида фикрлар билдириляпти, уларнинг келажаги йўқлиги ва ҳоказо. Лекин бир нарсани унутмаслигимиз керак, радио ихтиро қилиниб оммалашганидаёқ газеталар келажагига шубҳа билан қаралган, аммо улар яшаб қолди. Кейин телевизор, келажак яна туманлашди, бироқ газеталар босилаверди. Интернет, энди тамом дейилди, йўқ, газеталар ҳаётимизда бор.

Газеталар тарихига бир назар солсак. Дастлабки босма газета Пекинда чиққан “King pao” газетаси эди (https://shosh.uz/xix-asrning-ikkinchi-yarmi-xx-asr-boshlarida-toshkent-matbuoti/ ). 911 йилда таъсис этилган ушбу газета 1361 йилдан ҳафтада бир марта чиққан бўлса, 1800 йилдан кундалик газетага айланган эди.1450 йилда Германияда Иоаганн Гуттенберг томонидан босма пресси ихтиро қилиниши билан газета босиб чиқариш ишлари анча осонлашган.

Газета сўзи итальянча “gazzetta” сўзидан олинган бўлиб, чақа деган маънони билдиради, яъни XVI асрда янгиликлар варағини Венецияда бир чақага сотиб олишган.

Ҳозирги замонавий газеталарга яқин бўлган босма газеталар XVII асрда Европада босиб чиқарила бошлаган. XVIII асрнинг бошларида эса Россияда газета чоп этила бошлаган бир даврда Европа давлатлари матбуот соҳасида анча илгарилаган. Масалан, фақат Лондоннинг ўзида бир вақтда 10 тадан 20 тагача газета ва журналлар чиқиб турган.

давомини ўқиш…

Колима (Колыма) – қўрқувларимиз ватани. Юрий Дудь фильми

Фильмни ўзбек тилида кўриш ва телефонга юклаб олишни истаганлар учун (2 соату 17 дақиқа, 460 MB)

Юклаб олиш

Суянишми ёки “авторитет”га эҳтиёж? Ёхуд “раҳнамо”лар замони

Инсон ижтимоий муносабатларга киришаркан, унинг фикри тингланиши, у билан ҳисоблашишларини истайди. Бу “мақсад”га ҳар хил йўллар билан эришилади: кимдир олим, кимдир спортчи, бири тақводор, кейингиси бой, яна бирининг зўр ҳунари бор, яна бири чиройли, кимнингдир овози ёқимли, кимнингдир сочи, кимдир баланд, кимдир паст бўйли, бири ориқ, кейингиси тўла, кимлардадир келтирилганларнинг бир нечтаси мужассам.

Бу хислат (сифат)лардан бирига эга бўлиб жамиятга кириб бориш ёки ўзлигини билдириш осон, энди юқоридагиларга эга бўлмаганлар ёки бундан фойдаланишни истамайдиганлар қандай йўл тутади? Улар бирор-бир баобрў шахс – авторитет атрофига жамланади. Авторитет исталган соҳада бўлиши мумкин, асосийси унга талпинаётган шахснинг “маънавий” эҳтиёжларини қондирса бўлди.

Читать далее Суянишми ёки “авторитет”га эҳтиёж? Ёхуд “раҳнамо”лар замони

Азалий қадриятларимиз фақат жанозадами?

Қариндошимизникига боришимни айтишди. Тадбир бўлса керак, ўзи анчадан бери бормаган эдим, баҳонада қариндош-уруғни зиёрат қилиб келаман, деган мақсадда йўлга отландим. Лекин кўнгилда озгина нохушлик бор, у қариндошим озгина диндан узоқроқ одамлар эди, борсам яна стол устига спиртли ичимликлар қўйилган бўлиши, дастурхон атрофида тамаки чекишларини ўйласам, юрагим орқага тортиб кетади…Эҳ, майли, бир кўришиб, ҳол-аҳвол сўраб қайтаман, деб йўлга отландим.

Чет эл компаниясида ишлаганим учун асосий вақтим хизмат сафарида ўтади. У ернинг тартиб-таомиллари бошқа, одамлари ҳам. Шунинг учун бўлса керак юртдаги жигарларни одам соғинаркан. Ўша мўйсафид додалар, оқ рўмолли момолар, қора кўз жиянлар, юрак энтикиб кетади. Аммо яна ўша манзара, аёл-эркак аралаш тўйлар, эс-ҳушини йўқотар даражада рақс тушаётган йигит-қизлар кўз олдимга келиши билан қалбни маъюслик эгаллайди.

Тошкентнинг эски маҳаллаларидан, Чорсунинг биқинида, тор кўчалар, эсимда, ёзда кўчанинг у бошидан бу бошигача оламни бузиб югуриб юрардик. Катталарни олдидан сипо бўлиб ўтиб олардик-да, яна тўполонни бошлардик. У вақтларнинг гашти бошқача эди. Ҳатто синфдош қизлар билан қўл бериб сўрашмасдик, назаримда улардан кўра кўпроқ биз уялардик. Кўчада кўришиб қолсак ҳам бошқа тарафга қараб ўтиб кетардик, кимдир кўриб қолса яхши иш эмас, деб. Шунга қарамай уларни ҳимоя қилиш, кўчада хафа қилдириб қўймасликни асосий бурчимиз деб билардик. Қизлар ҳам ўзиникини қўймасди, “повод” бермасди. Тўйларда ҳам эркаклар алоҳида, аёллар алоҳида базм қилишарди, эркакларнинг йиғилиши асосан ош билан тугарди. Аёллар нима қилишини кўпам билавермасдик, у томон биз учун тақиқланган эди. Самоварда қўллар куйган, ошларда лаганлар синган даврлар эди…

давомини ўқиш

Партиялар сайловга қандай дастур билан келяпти? ЎзЛиДеП

Юқоридаги саволга жавоб олиш учун аввалроқ «Миллий тикланиш» партияси сайтини ўрганиб чиққан эдик. Бу сафар ЎзЛиДеПнинг сайтига назар ташлаймиз.

Нега айнан веб-сайтдан ишни бошлаяпмиз? Ахир газета, журнал, ТВ ва радио орқали сайловолди дастурларини эълон қилиб, тарафдорларини кўпайтиришлари мумкинку? Аммо биз ахборот асрида, Интернет асрида, веб-сайт, ижтимоий тармоқлар жамият ҳаётида муҳим ўрин тутадиган асрда яшаяпмиз. Ташкилотингни веб-сайти йўқми? Ижтимоий тармоқларда фаол эмасмисан? Демак, сен йўқсан ёки номигагина фаолият юритасан. Ушбу фикрдан келиб чиққан ҳолда партияларнинг сайловолди дастурларини уларнинг веб-сайтларидан излашни бошладик.

uzlidep.uz – партиянинг муҳим ахборот ресурси, кунлик янгиликлар, партия аъзоларининг чиқишлари ёритиб бориладиган майдон. Охирги янгиликлар 5 октябрь санасида берилган, бу эътиборга молик жиҳат, сайтнинг фаоллигидан дарак беради. Лекин сайловолди дастурини излашга бир оз вақт сарфлашга тўғри келди ва уни сайтнинг «ертўла» қисмидан топдик. Майли, асосийси бор экан, энди уни таҳлил қилишга ўтамиз. Яна бир гап, сайтнинг футерида иккита дастур, бир партиянинг дастури, иккинчиси айнан бизга керакли – сайловолди дастури жойлаштирилган.

Вақтни ўтказмаслик учун тўғри сайловолди дастурини ўрганишга киришдик.

давомини ўқиш…

Иттифоққа аъзолик масаласи

Россия Федерал мажлиси федерал кенгаши раиси Валентина Матвиенконинг Ўзбекистон яқин вақт ичида Евроосиё иқтисодий иттифоқига (ЕОИИ)аъзо бўлиши ҳақидаги баёноти кўпчиликнинг салбий муносабатига сабаб бўлди. Табиий ва кутилган муносабат. Ўзи узоқлашганимизга кўп бўлгани йўқ.

Россия билан боғлиқ шу қадар кўп негатив хотиралар борки, одамларимиз бу иттифоқнинг нималигини билмасдан туриб, интуицияларига ишониб “бу бизга тўғри келмайди” деяптилар. Ва бунга ҳақлари бор.

Евроосиё иқтисодий иттифоқи ўзи қандай ташкилот, нима учун тузилган, бугунги кундаги мавқеи, шу ва шу каби саволларга жавоб беришга уриниб кўрамиз.

давомини ўқиш…